واحدهای کنترل کیفیت و اندازه گیری آجیل و خشکبار

جهت تجاری سازی محصولات کشاورزی نیاز به فاکتور هایی چون طبقه بندی، سایز بندی، تعیین نوع و درجه کیفیت محصول داریم. با توجه به اینکه درکشورهای مختلف سلایق و ذائقه ها متفاوت است معیارهایی مشخص شده اند که برخی از آنها منطقه ای و برخی بین المللی می‏ باشند. متداولترین این معیارها که در اکثر کشورها برای محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می‏ گیرند عبارتند از :

رنگ محصول، شکل ظاهری، طعم و مزه، میزان رطوبت، واحد های اندازه گیری و سایز بندی و میزان ناخالصی محصول

که در اینجا به طور مختصر به هریک می ‏پردازیم.  البته عوامل و فاکتورهای زیاد دیگری نیز در استاندارد اندازه گیری آجیل و خشکبار وجود دارند که ما در این بخش به مهمترین آنها اشاره خواهیم داشت.

رنگ  محصول

رنگ یکی از شاخص هایی است که بسته به نوع کالا و بازار هدف معیاری سلیقه ای می‏باشد.

شکل ظاهری محصول

یکدست بودن محصول از لحاظ رنگ و اندازه و نداشتن ناخالصی از عوامل تعیین کننده معیار شکل ظاهری می باشند.

طعم و مزه

طعم تازگی، ترد بودن، عدم وجود بو و مزه نامطبوع از معیارهای کلی در سنجش طعم محصول می باشند که البته بسته به بازار هدف محصول و به دلیل تنوع ذائقه ها، برخی از این معیارها متفاوتند.

میزان رطوبت

درصد رطوبت بهترین حالت هر یک از انواع آجیل و خشکبار خام طبق استاندارد های موجود متفاوت است. رطوبت بیشتر و یا کمتر از حد استاندارد تعریف شده برای هر محصول کشاورزی، باعث آسیب دیدن (کپک زدن یا خشک شدن و یا تغییر شکل ظاهری) کالا می گردد.

میزان ناخالصی

واضح  است هرچه میزان ناخالصيها و ناپذيرفتني های محصول در آنالیز آن کمتر باشد کیفیت آن مطلوب تر است. عموما این ناخالصی ها شامل محصول نارس و معیوب، محصول نیمه یا خرد شده، وجود سنگ و خاشاک و شن ریزه و  پوسته  و … می باشند.

واحد های سایزبندی و اندازه گیری آجیل و خشکبار : از رایج ترین واحدهای اندازه گیری انواع محصولات می توان به کانت، سایز، کیل، انس و تایپ اشاره کرد.

کانت

در معنای کلی به تعداد محصول در یک وزن مشخص اشاره می کند. کانت محصول می تواند اطلاعاتی در مورد درشتی محصول را در اختیار ما قرار دهد. اين واحد اندازه گيري معمولا در كنترل كيفي تخمه آفتابگردان, بادام هندی و …  استفاده مي شود. به طور مثال برای تخمه آفتابگردان در اين روش ٥٠ گرم تخمه را وزن کرده و شمارش مي كنيم.  عدد به دست آمده را كانت تخمه مي گويند که با واحدهاي ١٠ تايي اعلام مي گردد.

اگر در ٥٠ گرم تخمه تعداد ٢٧٤ عدد دانه وجود داشته باشد کانت  آن ۲۸۰-۲۷۰ مي باشد . متداولترين كانت های تخمه آفتابگردان  از ٢۲٠-٢۱٠ شروع و تا ٣۴٠-٣۳٠ در تایپ های مختلف تغییر می کند .

سایز

این واحد اندازه گیری آجیل و خشکبار  عموما در تشخیص درشت یا ریز بودن تخمه ها مورد استفاده قرار می گیرد. روش کار به این شکل است که ۱۰ عدد تخمه را از عرض کنار هم روی خط کش می چینیم  و عدد شاخص خط کش بیانگر سایز تخمه می باشد. این عدد بیشتر معیاری برای اندازه گیری تخمه کدو  و تخمه هندوانه است که بین ۶ تا ۱۵ متغیر می باشد.

کیل

این واحد اندازه گیری معیاری است برای مشخص کردن درصد مغزهایی چون گردو، پسته، دانه زرد آلو، بادام و … . در این روش معمولا ۱۰۰ گرم از کالا با پوست سخت را وزن کرده وسپس آن را مغز می کنند.  وزن مغز بدست آمده کیل آن کالا می باشد. به عنوان مثال اگر در ۱۰۰گرم کالا وزن مغز ۴۸ گرم باشد کیل این کالا ۴۸ است. در این روش، معمولا شاخص کیل ۵۰ گرم می باشد و هرچه مقدار وزن مغز بدست آمده کمتر از ۵۰ گرم باشد کیفیت آن محصول پایین تر است.

انس

این واحد یکی دیگر از واحد های اندازه گیری آجیل و خشکبار در این صنعت می باشد.  هر انس برابر با ۲۸,۳ گرم است و برای کالاهایی مانند پسته و مغز بادام استفاده می شود. معمولا برای بادام ۸۵گرم (معادل ۳ انس) و برای  پسته ۱۴۲گرم  ( معادل ۵ انس) را وزن کرده و شمارش می کنیم و عدد بدست آمده را برای پسته بر ۵ و برای بادام بر ۳ تقسیم می کنیم.  به طور مثال اگر در وزن ۱۴۲گرم پسته تعداد ۱۵۳ عدد محصول وجود داشته باشد پسته با معیار ۳۰ انس و ۳ دانه تعریف می شود که به صورت ۳۲/۳۰ نمایش داده می شود (انس پسته با واحد های ۲ تایی نشان داده می شود).  متداولترین انس ها برای پسته عبارتند از :۳۸/۳۶ و ۳۶/۳۴ و ۳۴/۳۲ و ۳۲/۳۰ و ۳۰/۲۸ و ۲۸/۲۶ و ۲۶/۲۴ و ۲۴/۲۲ و ۲۲/۲۰ و ۲۰/۱۸

انس کمتر نشانه درشت بودن محصول پسته است.

تایپ

به نوع شکل ظاهری محصول تایپ گفته می شود و در حال حاضر بیشتر برای تخمه آفتابگردان مورد استفاده قرار می گیرد. برای نمونه می توان به تایپ های ۵۰۰۹, ۶۰۱, ۳۶۳ اشاره کرد.